SOS Kleszcze

Kleszcz – maleńkie stworzenie, które wzbudza w nas lęk. Nie bez powodu. Z roku na rok coraz więcej osób choruje na boreliozę i kleszczowe zapalenie mózgu.  Początkowe symptomy często w naszym mniemaniu nie zwiastują niczego niebezpiecznego i są raczej kojarzone z grypą lub przeziębieniem. Co zrobić, gdy ukąsi kleszcz i jak się przed nim chronić?

Kleszcz – co musimy o nim wiedzieć?

W Polsce żyje około 19 gatunków kleszczy. Najczęściej możemy je spotkać od maja do października. Mają około 15–30 milimetrów długości, ale potrafią się powiększyć nawet kilkukrotnie, gdy są najedzone. Żywią się płynami ustrojowymi i krwią.  W trakcie ukąszenia mogą wprowadzać różnego rodzaju neurotoksyny, a nawet wirusy i bakterie. . Ponadto niektóre z nich przenoszą drobnoustroje: wirusy, bakterie i pierwotniaki, co w konsekwencji powoduje rozwój chorób.

Gdzie występują kleszcze?

W Polsce przede wszystkim w lasach, na łąkach oraz w parkach, ale można je spotkać również w mieście. Bardzo dobrze adoptują się do warunków otoczenia. Kiedy juz się dostaną na człowieka zazwyczaj atakują tam, gdzie skóra jest najcieńsza, czyli za uszami, w pachwinach, pod biustem, kolanami i w okolicy genitaliów.


Jak usunąć kleszcza?

Kleszcze należy usuwać natychmiast po tym, jak zobaczymy go na skórze. Można spróbować samemu lub zgłosić się do placówki medycznej. Ważny jest czas, ponieważ im dłużej kleszcz jest w skórze tym większe prawdopodobieństwo przeniesienie drobnoustrojów. Usuwać należy mechanicznie, czyli pęsetą lub specjalnym narzędziem. Trzeba przyłożyć je jak najbliżej, żeby nie zgnieść kleszcza. Następnie przemywamy ukąszone miejsce i obserwujemy, czy w kolejnych dniach nie wystąpi rumień. 


Czego nie robić?

  • nie zdrapuj kleszcza
  • nie wyciskaj kleszcza
  • nie smaruj tłuszczami
  • nie dotykaj kleszcza

    Jak zabezpieczyć się przed kleszczem?
     
  • używaj płynów i preparatów przeciwko kleszczom. Możesz kupić je w sklepach, aptekach lub smarować się olejkami, które działają odstraszająco, czyli goździkowy, szałwiowy, tymiankowy
  • zasłaniaj ciało w miejscach większego prawdopodobieństwa występowania kleszczy i odpowiednio sie ubieraj (dłuższy rękaw, spodnie)
  • nie używaj perfum, szczególnie o zapachu waniliowym lub kokosowym
  • dbaj o dietę bogatą w witaminy z grupy B


Borelioza – choroba wywołana przez kleszcze

Kleszcze mogą przenosić bakterię, która wywołuje boreliozę. Jest to choroba, która atakuje przede wszystkim stawy i układ nerwowy. Pierwsze objawy pojawiają się 1–3 tygodnie po ukąszeniu. Jest to głównie rumień wędrujący, czyli charakterystyczne zaczerwienienie skóry w owalnym kształcie z bladym środkiem. Towarzyszą mu objawy grypopodobne. Jego pojawienie się jest wskazaniem do zgłoszenia się do lekarza.
Pojawienie się rumienia jest wskazaniem do rozpoczęcia antybiotykoterapii. W przeciwnym razie dochodzi do dalszego rozwoju choroby. Przyjmuje ona postać nawracającego zapalenia stawów lub zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych. Zajęte mogą zostać także skóra, serce lub nerwy czaszkowe.
Borelioza nie jest jedyną chorobą wywołaną przez kleszcze. Występuje także kleszczowe zapalenie mózgu. Jest ono efektem infekcji wirusowej. W pierwszej fazie obecne są objawy grypopodobne, a także biegunka i wymioty. Następnie rozwija się neuroinfekcja.

Podsumowanie

Przed kleszczami trzeba się odpowiednio zabezpieczyć, aby zmniejszyć ryzyko ugryzienia. Służą ku temu preparaty dostępne w aptece bez recepty. Należy także unikać miejsc, w których bytują pasożyty. Warto pamiętać, że ugryzienie to duże ryzyko chorób (zwłaszcza boreliozy).


Objawy boreliozy po ukąszeniu kleszcza:

•    bóle głowy
•    szumy w uszach
•    drętwienie i drżenie kończyn
•    zmęczenie
•    zaburzenia rytmu serca
•    paraliż mięśni twarzy
•    sztywnienie karku
•    bóle żołądka, jelit

Po ukąszeniu kleszcza może także dojść do załamania nerwowego, lęków a nawet zaburzeń pamięci. Borelioza jest obecnie jedną z najczęstszych chorób zakaźnych w Polsce. Zapada na nią co roku kilkadziesiąt tysięcy Polaków. Choroba jest uleczalna, jednak zdarzają się jej nawroty. Można się nią zarazić kilka razy w życiu a wyleczenie nie zapewnia odporności na tę chorobę.

Rzadszym skórnym objawem boreliozy jest limfocytoma, czyli niewielki, nieco ciemniejszy od reszty ciała guzek umiejscowiony najczęściej w uchu lub na gruczole piersiowym. Brak opisanych zmian nie wyklucza występowania choroby.


Szczepionka na kleszcze, czyli na choroby odkleszczowe 

Obecnie nie istnieje uniwersalna szczepionka, która zapewnia ochronę przed wszystkimi chorobami powodowanymi przez kleszcze, a używany powszechnie zwrot „szczepionka na kleszcze” dotyczy preparatu chroniącego przed kleszczowym zapaleniem mózgu.   Należy jednak pamiętać, że szczepionka ta nie daje bezpieczeństwa odnośnie innych chorób odkleszczowych, takich jak borelioza czy babeszjoza.  

Szczepienie na kleszczowe zapalenie opon mózgowych

Kleszczowe zapalenie mózgu (KZM) jest niebezpieczną chorobą zakaźną ośrodkowego układu nerwowego (OUN), której czynnikiem etiologicznym jest wirus kleszczowego zapalenia mózgu. Przechorowanie prowadzi do zmian neurologicznych, a w niektórych przypadkach stanowi także śmiertelne niebezpieczeństwo dla pacjenta.  
Każdego roku w Polsce jest odnotowywanych 200-300 przypadków zachorowania na kleszczowe zapalenie mózgu. Na szczęście mamy możliwość zastosowania szczepionki chroniącej przed tą niebezpieczną chorobą. 
W Polsce dostępne są obecnie dwa preparaty ochronne, które występują dodatkowo w wariancie dla dzieci i dorosłych. Obie szczepionki zawierają inaktywowany, europejski szczep TBEV, dając jednocześnie ochronę przed syberyjskim i/lub dalekowschodnim podtypem wirusa.  

Szczepionki są dedykowane następującym grupom pacjentów

w przypadku pierwszego preparatu:  

  • dla dorosłych i dzieci powyżej 12. roku życia
  • dla dzieci w przedziale wiekowym 1-11 lat

w przypadku drugiego preparatu:  

  • dla dorosłych i dzieci powyżej 16. roku życia, 
  • dla młodszych pacjentów od 1. roku życia do 15 lat

Szczepionka przeciwko KZM powinna być podana domięśniowo, w cyklu zawierającym trzy dawki podstawowe. Nie zapewniają one jednak ochrony na całe życie przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu, dlatego konieczne jest aplikowanie dawek przypominających: 

  • pierwszą dawkę przypominającą należy zaaplikować po trzech latach od zakończenia podstawowego cyklu szczepienia
  • następne dawki przypominające powinny być podawane co 5 lat