Atopowe zapalenie skóry (AZS)

Krótka definicja

Atopowe zapalenie skóry to przewlekła choroba zapalna o podłożu genetycznym i immunologicznym. W jej przebiegu dochodzi do uszkodzenia bariery naskórkowej oraz nadmiernej reakcji zapalnej na czynniki środowiskowe. Czterdzieści pięć procent przypadków rozpoczyna się przed szóstym miesiącem życia, a aż dziewięćdziesiąt procent przed ukończeniem piątego roku życia.

Głównym objawem jest uporczywy świąd, nasilający się wieczorem i w nocy. Świąd ten prowadzi do drapania i wtórnego uszkodzenia skóry. Choroba często współwystępuje z innymi schorzeniami atopowymi, tworząc tak zwany marsz alergiczny. Najpierw pojawia się atopowe zapalenie skóry, później alergie pokarmowe, następnie astma oskrzelowa i alergiczny nieżyt nosa. Atopowe zapalenie skóry znacząco obniża jakość życia pacjentów i ich rodzin przez ciągły dyskomfort i zaburzenia snu.

Umów Wizytę Express

Umów Wizytę Standard

Rozszerzone wyjaśnienie

Czy wiesz że: atopowe zapalenie skóry wynika z połączenia defektów genetycznych w budowie bariery naskórkowej z nieprawidłową odpowiedzią immunologiczną na alergeny i drażniące czynniki środowiskowe.

Mutacje genów kodujących filagrynę, białko odpowiedzialne za strukturę naskórka, prowadzą do upośledzenia bariery skórnej. Skutkuje to nadmierną utratą wody. Uszkodzona bariera ułatwia przenikanie alergenów i drobnoustrojów do głębszych warstw skóry. Układ immunologiczny reaguje na te substancje nadmierną odpowiedzią zapalną z produkcją przeciwciał IgE. Przewlekły stan zapalny prowadzi do dalszego uszkodzenia skóry, tworząc błędne koło.

Istnieje wiele czynników wyzwalających zaostrzenia. Należą do nich alergeny wziewne, takie jak roztocza kurzu domowego, pyłki roślin czy sierść zwierząt. Alergeny pokarmowe, szczególnie u małych dzieci, obejmują białko mleka krowiego, jaja oraz orzechy. Zanieczyszczenia środowiska i dym tytoniowy podrażniają skórę. Przewlekły stres wpływa na odpowiedź immunologiczną. Infekcje skóry przez bakterie *Staphylococcus aureus również mogą pogarszać stan. Kontakt z drażniącymi tkaninami, takimi jak wełna czy syntetyki, a także detergenty i kosmetyki zawierające substancje alergizujące, to kolejne czynniki ryzyka.

Umów Wizytę Express

Umów Wizytę Standard
 

Objawy w różnych grupach wiekowych

Lokalizacja i charakter zmian skórnych w atopowym zapaleniu skóry zmieniają się w zależności od wieku pacjenta. Ma to kluczowe znaczenie dla właściwej diagnostyki i doboru leczenia.

Oto charakterystyka objawów według grup wiekowych:

•  U niemowląt do drugiego roku życia zmiany lokalizują się głównie na twarzy, szczególnie na policzkach, owłosionej skórze głowy oraz na wyprostnych powierzchniach kończyn.
• U dzieci od drugiego roku życia zmiany przemieszczają się do zgięć łokciowych i kolanowych, na szyję, nadgarstki i kostki.
• U młodzieży i dorosłych dominują zmiany w zgięciach stawowych, na szyi, dłoniach i stopach. Często towarzyszy im pogrubienie i zgrubienie skóry.
• U wszystkich grup wiekowych występuje intensywny świąd, nasilający się nocą i zakłócający sen.
•  Typowe są zaczerwienienia i obrzęk skóry w fazie ostrej. Mogą pojawiać się grudki i pęcherzyki, które mogą sączyć się i tworzyć strupki.
•  Między zaostrzeniami skóra jest sucha, szorstka i łuszcząca się.
•  Widoczne są ślady drapania w postaci zadrapań i przebarwień.

Przewlekłe drapanie prowadzi do pogrubienia skóry, zwanego lichenifikacją. Jest to szczególnie widoczne w długotrwałej chorobie.

Postępowanie i pielęgnacja w atopowym zapaleniu skóry

WAŻNE: podstawą zarządzania atopowym zapaleniem skóry jest intensywne nawilżanie emolientami. Przywracają one barierę naskórkową. Należy je stosować codziennie, nawet w okresach remisji, aby zapobiegać zaostrzeniom.

Szczegółowe zasady pielęgnacji:

•   Stosuj emolienty dwa do trzech razy dziennie, bezpośrednio po kąpieli, na wilgotną skórę. To pomoże zamknąć wodę w naskórku.
•  Wybieraj preparaty bogate w lipidy i substancje nawilżające, bez dodatku substancji zapachowych i konserwantów.
•  Kąpiele powinny być krótkie i letnie, trwające maksymalnie dziesięć minut, w wodzie o temperaturze około trzydziestu sześciu stopni Celsjusza.
•  Używaj delikatnych mydeł i żeli bez detergentów, o obojętnym pH.
•  Delikatnie osuszaj skórę, przez przytulanie ręcznika, bez energicznego wycierania.

Leczenie zaostrzeń obejmuje:

•   Miejscowe glikokortykosteroidy w odpowiedniej mocy, dobrane do lokalizacji i nasilenia zmian.
•  Inhibitory kalcyneuryny jako alternatywa w leczeniu długotrwałym.
•  Leki przeciwhistaminowe na świąd, ułatwiające sen.
•  Probiotyki wspierające równowagę mikroflory jelitowej.
•  W ciężkich przypadkach leki immunosupresyjne lub terapie biologiczne.

Działania profilaktyczne są równie istotne:

•   Identyfikacja i eliminacja alergenów pokarmowych i wziewnych.
•  Unikanie drażniących tkanin i noszenie bawełnianej odzieży bezpośrednio na skórze.
•  Utrzymywanie odpowiedniej wilgotności powietrza w pomieszczeniach.
•  Ograniczenie stresu i nauka technik relaksacyjnych.

Konsekwentne stosowanie emolientów może zmniejszyć częstość zaostrzeń choroby nawet o połowę.