Ozempic vs Mounjaro: który zastrzyk odchudzający działa silniej w praktyce klinicznej?

TL;DR – najważniejsze wnioski w kilku punktach

• Mounjaro (tirzepatyd) działa silniej. W analizach pośrednich badań fazy 3 tirzepatyd w dawkach 10–15 mg zapewnia średnio o 4–5,4 punktu procentowego większą redukcję masy ciała niż semaglutyd 2,4 mg, a także dodatkową redukcję HbA1c o około 0,4 punktu procentowego.
• Twarde liczby: w badaniu SURMOUNT-1 tirzepatyd 15 mg dał 20,9% średniej redukcji masy ciała po 72 tygodniach. W STEP 1 semaglutyd 2,4 mg dał ok. 14,9–15% po 68 tygodniach.
• Uwaga metodologiczna: bezpośrednich badań head-to-head jest wciąż niewiele. Większość porównań to zestawienia pośrednie programów STEP i SURMOUNT, o różnych populacjach i projektach badawczych.
• Ozempic i Mounjaro to nie to samo co „lek na odchudzanie”. Ozempic jest zarejestrowany w cukrzycy typu 2, Mounjaro przede wszystkim w cukrzycy typu 2. Stricte przeciwotyłościową wersją semaglutydu jest Wegovy (2,4 mg).
• Profil bezpieczeństwa jest zbliżony – dominują działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego. Rzadkie, ale poważne ryzyka (zapalenie trzustki, gastropareza, niedrożność jelit, kamica żółciowa) dotyczą całej klasy leków inkretynowych.
• W Polsce decyduje ekonomia, nie tylko farmakologia. Ozempic jest refundowany w cukrzycy typu 2 (ponad 500 tys. opakowań w 2024 r.), natomiast Wegovy i Mounjaro we wskazaniu otyłości pozostają pełnopłatne – od ok. 800 zł do ponad 2000 zł miesięcznie.
• Odstawienie = nawrót masy ciała. Bez trwałej zmiany stylu życia większość pacjentów odzyskuje część utraconych kilogramów, niezależnie od tego, który lek stosowała.
• Czarny rynek rośnie. GIF, URPL i EMA ostrzegają przed sfałszowanymi preparatami semaglutydu i tirzepatydu sprzedawanymi online.

Umów E-receptę od 69 zł

Wprowadzenie: dlaczego to porównanie w ogóle ma sens

Pytanie „Ozempic czy Mounjaro?” pada dziś w gabinetach diabetologicznych, obesitologicznych i – co gorsza – na forach internetowych oraz w mediach społecznościowych. Oba preparaty stały się symbolem nowej ery farmakoterapii metabolicznej, ale też ofiarą własnej popularności: bywają traktowane jak kosmetyczny gadżet, a nie jak leki na receptę o realnym profilu ryzyka.

Zanim przejdziemy do liczb, warto ustawić ramy pojęciowe, bo to one najczęściej są źródłem nieporozumień:

• Ozempic to semaglutyd podawany podskórnie raz w tygodniu, zarejestrowany w leczeniu cukrzycy typu 2 oraz zmniejszaniu ryzyka sercowo-naczyniowego.
• Wegovy to ten sam semaglutyd, ale w wyższej dawce docelowej (2,4 mg/tydzień), zarejestrowany do przewlekłego leczenia otyłości lub nadwagi z chorobami współistniejącymi.
• Mounjaro to tirzepatyd – cząsteczka o innym mechanizmie działania, w Europie i USA wskazana przede wszystkim w cukrzycy typu 2, a w części krajów także w otyłości (pod nazwą Zepbound).

Innymi słowy: gdy ktoś pyta „Ozempic vs Mounjaro w odchudzaniu”, tak naprawdę porównuje semaglutyd z tirzepatydem – i to porównanie ma sens wyłącznie wtedy, gdy uwzględnimy dawki, populacje badane oraz kontekst refundacyjny.

1. Dwa różne mechanizmy: mono-agonizm vs dual agonizm

1.1. Semaglutyd – agonista receptora GLP-1

Semaglutyd jest analogiem ludzkiego GLP-1 (glucagon-like peptide-1) o około 94% homologii strukturalnej. Modyfikacje cząsteczki sprawiają, że jest odporny na degradację przez enzym DPP-4 i ma wydłużony czas półtrwania, co umożliwia dawkowanie raz w tygodniu.

Efekty działania semaglutydu rozkładają się na trzy poziomy:

• Trzustka: nasilenie glukozależnego wydzielania insuliny przez komórki β oraz zmniejszenie wydzielania glukagonu. Kluczowe słowo to „glukozależne” – lek działa wtedy, gdy glikemia jest podwyższona, co ogranicza ryzyko hipoglikemii w monoterapii.
• Przewód pokarmowy: spowolnienie opróżniania żołądka, dłuższe uczucie sytości, mniejsze poposiłkowe skoki glikemii i mniejsza ilość spożywanego pokarmu.
• Ośrodkowy układ nerwowy: działanie na ośrodki głodu i sytości w podwzgórzu, co redukuje łaknienie – również to „psychiczne”, opisywane przez pacjentów jako wyciszenie „food noise”.

1.2. Tirzepatyd – pierwszy dopuszczony dual agonista GLP-1/GIP

Tirzepatyd jest pierwszym lekiem klinicznie dopuszczonym jako unimolekularny agonista dwóch receptorów inkretynowych – GLP-1 i GIP (glucose-dependent insulinotropic polypeptide) – podawanym raz w tygodniu.

Dodanie komponenty GIP nie jest kosmetyką farmakologiczną. Aktywacja receptora GIP:

• dodatkowo nasila glukozależne wydzielanie insuliny,
• poprawia wrażliwość na insulinę w mięśniach szkieletowych,
• zmniejsza produkcję glukozy w wątrobie,
• odgrywa rolę w metabolizmie tkanki tłuszczowej – promuje utlenianie kwasów tłuszczowych i moduluje adipogenezę.

Jednoczesne pobudzenie GLP-1 i GIP przekłada się na silniejszy efekt metaboliczny niż monoterapia GLP-1, przy zachowaniu podobnego, glukozależnego profilu działania. To właśnie ta różnica mechanizmu – mono- vs dual agonizm – najlepiej tłumaczy, dlaczego tirzepatyd w badaniach fazy 3 często przewyższa semaglutyd zarówno w redukcji masy ciała, jak i HbA1c.

2. Skuteczność w redukcji masy ciała: co naprawdę mówią badania

2.1. Program STEP – semaglutyd w otyłości

Program STEP (Semaglutide Treatment Effect in People with obesity) to zestaw badań fazy 3 oceniających semaglutyd 2,4 mg raz w tygodniu w leczeniu otyłości lub nadwagi, z cukrzycą typu 2 lub bez niej.

STEP 1 – osoby z otyłością/nadwagą bez cukrzycy typu 2:

• średnia redukcja masy ciała po 68 tygodniach: ok. 14,9–15% w grupie semaglutydu vs ok. 2,4% w grupie placebo,
• w kilogramach: −15,3 kg vs −2,6 kg,
• około jedna trzecia pacjentów osiągnęła ≥20% redukcji masy ciała.

STEP 2 – osoby z otyłością/nadwagą i cukrzycą typu 2:

• redukcja masy ciała: 9,6% (semaglutyd 2,4 mg), 7% (semaglutyd 1 mg), 3,4% (placebo),
• odsetek pacjentów z ≥5% redukcją masy ciała: 69% vs 57% vs 29%,
• redukcja HbA1c: ok. −1,6% (2,4 mg), −1,5% (1 mg), −0,4% (placebo).

Zwróćmy uwagę na kluczową obserwację kliniczną: u osób z cukrzycą typu 2 utrata masy ciała jest wyraźnie mniejsza niż u osób bez cukrzycy. To zjawisko powtarza się w obu programach badawczych i jest jednym z powodów, dla których nie można przenosić wyników STEP 1 na całą populację pacjentów.

STEP 3 – semaglutyd + intensywne leczenie behawioralne:

• średnia redukcja masy ciała: ok. 16% vs 5,7% z placebo,
• odsetek pacjentów z ≥5% utratą masy ciała: 86,6% vs 47,6%.

STEP 5 – 104 tygodnie leczenia:

• utrzymanie redukcji masy ciała na poziomie ok. 15% przez dwa lata, co potwierdza długoterminową skuteczność przy ciągłym stosowaniu leku.

2.2. Program SURMOUNT – tirzepatyd w otyłości

SURMOUNT-1 – osoby z otyłością bez cukrzycy typu 2:

• średnia redukcja masy ciała po 72 tygodniach: 15,0% (5 mg), 19,5% (10 mg), 20,9% (15 mg) vs 3,1% w grupie placebo,
• odsetek pacjentów z ≥20% redukcją masy ciała: ok. 50–57% w grupach 10–15 mg vs kilka procent w grupie placebo.

Ten drugi wynik zasługuje na podkreślenie. Poziom ≥20% utraty masy ciała był do niedawna nieosiągalny dla większości leków przeciwotyłościowych i zbliża farmakoterapię do wyników niektórych procedur bariatrycznych – co nie znaczy, że je zastępuje.

SURMOUNT-2 – osoby z otyłością/nadwagą i cukrzycą typu 2:

• tirzepatyd 10–15 mg: średnia redukcja masy ciała ok. 15,7% oraz istotna poprawa kontroli glikemii.

Znów widać ten sam wzorzec: cukrzyca typu 2 „tłumi” efekt odchudzający. Ale porównajmy: 15,7% u pacjentów z cukrzycą na tirzepatydzie vs 9,6% u pacjentów z cukrzycą na semaglutydzie 2,4 mg. Różnica jest znacząca klinicznie.

SURMOUNT-3: po wstępnej intensywnej interwencji stylu życia (≥5% redukcji masy ciała) dodanie tirzepatydu ułatwia dalszą, klinicznie istotną utratę masy ciała. Dodatkowe analizy publikowane w NEJM wskazują na potencjał tirzepatydu w redukcji ryzyka rozwoju cukrzycy typu 2 u osób z otyłością – dzięki głębokiej utracie masy ciała i poprawie parametrów metabolicznych.

2.3. Porównania pośrednie: kto wygrywa i jak bardzo?

Systematyczne przeglądy i analizy pośrednie (indirect treatment comparisons) zestawiające STEP-1/2 z SURMOUNT-1/2 wskazują, że tirzepatyd 10–15 mg:

• osiąga średnio o 4–5,4 punktu procentowego większy spadek masy ciała niż semaglutyd 2,4 mg,
• zapewnia dodatkową redukcję HbA1c rzędu ok. 0,4 punktu procentowego,
• w analizach pośrednich wiąże się z wyższym odsetkiem pacjentów osiągających ≥20% redukcji masy ciała,
• może wiązać się z mniejszym odsetkiem typowych zaburzeń żołądkowo-jelitowych (nudności, biegunka) niż semaglutyd – choć dane są ograniczone i wymagają potwierdzenia w badaniach bezpośrednich.

Osobno warto odnotować analizy porównujące tirzepatyd 10 i 15 mg z semaglutydem 7,2 mg (nowa wysokodawkowa formulacja podawana raz w tygodniu): tirzepatyd zapewniał większy procentowy spadek masy ciała przy podobnej redukcji HbA1c i podobnym ryzyku przerwania terapii z powodu działań niepożądanych.

Zastrzeżenie, którego nie wolno pominąć: bezpośrednie badania head-to-head są nadal ograniczone. Dostępne wnioski opierają się głównie na porównaniach pośrednich programów o różnych populacjach, kryteriach włączenia i czasie obserwacji (68 vs 72 tygodnie). Różnica 5 punktów procentowych w metaanalizie sieciowej nie jest tym samym, co różnica 5 punktów procentowych w randomizowanym badaniu bezpośrednim.

3. Kontrola glikemii: HbA1c jako drugi wymiar skuteczności

Dla pacjenta z cukrzycą typu 2 utrata masy ciała jest ważna, ale to HbA1c bywa parametrem decydującym o wyborze terapii.

• W programie STEP, u osób z cukrzycą typu 2, semaglutyd 2,4 mg redukował HbA1c o ok. 1,6% w ciągu 68 tygodni, a dawka 1 mg – o ok. 1,5%.
• W programach SURPASS (cukrzyca typu 2) tirzepatyd w dawkach 5, 10 i 15 mg osiągał większą redukcję HbA1c niż semaglutyd 1 mg lub insulina bazowa, a także istotnie częściej prowadził do normalizacji HbA1c (<5,7%) – i to przy jednoczesnej redukcji masy ciała.

U pacjentów z otyłością bez cukrzycy spadek HbA1c jest z natury mniejszy, ale nadal istotny – odzwierciedla poprawę insulinowrażliwości i kontroli glikemii, co ma znaczenie prewencyjne.

Wniosek praktyczny: jeśli celem jest jednoczesna, agresywna kontrola glikemii i masy ciała, dane przemawiają na korzyść tirzepatydu. Jeśli celem jest redukcja ryzyka sercowo-naczyniowego u pacjenta z cukrzycą typu 2, semaglutyd ma w tym obszarze ugruntowane wskazanie rejestracyjne.

4. Bezpieczeństwo: gdzie różnice się zacierają

Tu narracja „silniejszy = lepszy” zaczyna się kruszyć. Oba leki należą do tej samej rodziny inkretynowej i dzielą większość profilu ryzyka.

4.1. Działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego

Najczęstsze i praktycznie nieuniknione:

• nudności, wymioty,
• biegunka, zaparcia, wzdęcia, bóle brzucha,
• dyspepsja, uczucie pełności, zgaga.

Częstość tych objawów rośnie wraz ze zwiększaniem dawki oraz zbyt szybkim tempem titracji. Strategie ograniczania: powolne zwiększanie dawki (np. co 4 tygodnie), mniejsze porcje, unikanie tłustych posiłków. Polskie materiały dla pacjentów wymieniają dodatkowo chorobę refluksową, kamicę żółciową, zmęczenie oraz laboratoryjny wzrost aktywności lipazy i amylazy.

4.2. Zapalenie trzustki

Zarówno semaglutyd, jak i tirzepatyd mają w charakterystykach produktu leczniczego ostrzeżenia dotyczące ostrego zapalenia trzustki. Analizy obserwacyjne sugerują, że stosowanie agonistów GLP-1 wiąże się z około 9-krotnie wyższym ryzykiem względnym zapalenia trzustki w porównaniu z niektórymi innymi lekami przeciwotyłościowymi – przy ryzyku bezwzględnym na poziomie ok. 0,5–1%.

Ta różnica między ryzykiem względnym a bezwzględnym jest fundamentalna dla rozmowy z pacjentem. „Dziewięć razy większe ryzyko” brzmi dramatycznie; „mniej niż 1 na 100 pacjentów” brzmi zupełnie inaczej. Oba stwierdzenia są prawdziwe.

Szczególnej ostrożności wymagają pacjenci z wywiadem zapalenia trzustki, ciężką hipertriglicerydemią lub chorobą pęcherzyka żółciowego.

4.3. Gastropareza i niedrożność jelit

Analizy sygnałów bezpieczeństwa zwróciły uwagę na zwiększone ryzyko gastroparezy („stomach paralysis”) i niedrożności jelit (ileus). Obawy rozszerzono na cały efekt klasowy agonistów GLP-1.

• FDA dodała niedrożność jelit jako możliwe działanie niepożądane do etykiety Ozempicu; ostrzeżenia znajdują się także w informacjach o Wegovy i Mounjaro.
• Analiza obejmująca ok. 16 milionów ubezpieczonych pacjentów wykazała 4-krotnie wyższe ryzyko gastroparezy i niedrożności jelit w porównaniu z bupropionem/naltreksonem.

Objawy alarmowe wymagające pilnej konsultacji: uporczywe wymioty, silne bóle brzucha, obrzęk brzucha, brak gazów i stolca, gwałtowna utrata masy ciała z objawami niedożywienia.

4.4. Utrata masy mięśniowej i „Ozempic face”

Głęboka utrata masy ciała (15–20% i więcej) wiąże się z ryzykiem utraty beztłuszczowej masy ciała, w tym mięśni. Konsekwencje: sarkopenia, spadek siły i wydolności, zmiany w wyglądzie (zapadnięte policzki – potocznie „Ozempic face”).

Programy STEP i SURMOUNT raportują, że istotny odsetek utraconej masy stanowi masa beztłuszczowa, szczególnie przy braku równoległego treningu oporowego i odpowiedniej podaży białka.

Zalecenia ekspertów:

• włączenie treningu siłowego i odpowiedniego spożycia białka od początku terapii,
• monitorowanie składu ciała (bioimpedancja, DEXA) u osób z dużą utratą masy ciała.

Paradoksalnie: im silniejszy lek, tym większa potrzeba nadzoru dietetycznego i treningowego. Mounjaro nie zwalnia z pracy nad stylem życia – on ją intensyfikuje.

4.5. Guzy C-komórek tarczycy

Wszystkie główne leki inkretynowe – Ozempic, Wegovy, Mounjaro – mają boxed warning dotyczący guzów C-komórek tarczycy obserwowanych u gryzoni (rak rdzeniasty tarczycy, MTC). Znaczenie tego sygnału dla ludzi pozostaje niejasne.

Duże analizy kohortowe obejmujące ok. 145 000 pacjentów i kilkanaście lat nadzoru nie wykazały istotnego wzrostu ryzyka MTC u ludzi. Mimo to zaleca się ostrożność u osób z zespołem MEN-2 lub wywiadem raka rdzeniastego tarczycy – i pozostaje to formalnym przeciwwskazaniem.

4.6. Pozostałe ostrzeżenia

• Choroby pęcherzyka żółciowego – większe ryzyko przy dużej i szybkiej utracie masy ciała.
• Ostre uszkodzenie nerek – najczęściej wtórne do odwodnienia po uporczywych wymiotach/biegunce.
• Retinopatia cukrzycowa – szybka poprawa glikemii może przejściowo nasilić retinopatię; ostrzeżenie obecne w etykietach semaglutydu.
• Myśli samobójcze – odnotowano zgłoszenia dla niektórych preparatów GLP-1; zalecane monitorowanie stanu psychicznego.
• Powikłania anestezjologiczne – przedłużone opróżnianie żołądka zwiększa ryzyko aspiracji treści pokarmowej podczas znieczulenia ogólnego. Zalecenia perioperacyjne dopiero się kształtują.
• Immunogenność – w przypadku tirzepatydu dochodzi kwestia przeciwciał przeciwko cząsteczce leku.

4.7. Przeciwwskazania

Zgodnie z dokumentacją EMA/FDA i polskimi ChPL:

• nadwrażliwość na substancję czynną lub składniki leku,
• osobisty lub rodzinny wywiad raka rdzeniastego tarczycy (MTC) oraz zespół MEN-2,
• ciężka niewydolność nerek lub wątroby (ostrożność lub przeciwwskazanie, zależnie od produktu),
• ciąża i karmienie piersią – brak wystarczających danych,
• dzieci i młodzież – skuteczność i bezpieczeństwo zwykle nieustalone.

5. Problem, o którym mówi się za mało: co po odstawieniu?

Badania są tu zaskakująco zgodne. Po odstawieniu semaglutydu i tirzepatydu większość pacjentów doświadcza częściowego nawrotu masy ciała – szczególnie jeśli nie utrzymali zmian stylu życia.

Nie zaleca się nagłego przerwania terapii w trakcie intensywnej utraty masy ciała bez planu podtrzymania: dietetycznego, ruchowego i psychologicznego.

Praktyczne zalecenia:

• zabezpieczenie wsparcia dietetyka i psychologa oraz ustalenie planu aktywności fizycznej przed zakończeniem terapii,
• monitorowanie masy ciała i parametrów metabolicznych po odstawieniu,
• w razie nawrotu otyłości – rozważenie powrotu do farmakoterapii lub innych interwencji,
• jasne poinformowanie pacjenta o wysokim ryzyku „odbicia” wagi.

To zmienia optykę pytania „który lek działa silniej”. Jeśli terapia ma charakter przewlekły – a otyłość jest chorobą przewlekłą i nawrotową – to kluczowym kryterium przestaje być siła działania, a staje się nią możliwość kontynuowania leczenia przez lata. A tu wchodzi ekonomia.

6. Realia polskiego rynku: gdzie farmakologia spotyka portfel

6.1. Dostępność i niedobory

Od 2022 roku w Polsce, podobnie jak w całej UE, obserwuje się istotne niedobory leków zawierających agonistów receptora GLP-1 – Ozempicu, Saxendy, Trulicity i Victozy. Główny Inspektorat Farmaceutyczny oraz EMA wskazują na:

• globalny wzrost popytu, napędzany popularnością tych leków jako „środków na odchudzanie”, także poza wskazaniami rejestracyjnymi,
• ograniczenia mocy produkcyjnych i problemy logistyczne.

Ozempic znajduje się na polskiej liście leków zagrożonych brakiem dostępności, co wiąże się z zakazem wywozu z kraju (tzw. lista antywywozowa). Dane MZ i NFZ pokazują, że niedobory realnie grożą przerwaniem terapii u części pacjentów – szczególnie przy niekontrolowanym eksporcie równoległym.

W praktyce aptecznej widoczne są okresy, w których Ozempic w niektórych dawkach jest niedostępny lub dostępny w ograniczonej liczbie aptek, Wegovy pojawia się w obrocie w ograniczonych ilościach z dużymi wahaniami cen, a Mounjaro jest wprowadzane stopniowo i również podlega ograniczeniom.

6.2. Refundacja – linia podziału przebiega przez wskazanie

Ozempic: refundowany w określonych wskazaniach związanych z cukrzycą typu 2. Statystyki NFZ pokazują, że w 2024 roku refundowano ponad 500 000 opakowań Ozempicu na łączną kwotę przekraczającą 172 mln zł.

Pacjent z cukrzycą typu 2 spełniający kryteria refundacyjne (m.in. określony poziom HbA1c mimo leczenia doustnego, współistniejące powikłania sercowo-naczyniowe) otrzymuje lek z dopłatą niższą niż cena pełnopłatna. Recepty wystawiane poza wskazaniami refundacyjnymi – typowo „na odchudzanie” – oznaczają odpłatność 100%.

Wegovy i Mounjaro: we wskazaniu otyłości nie są w Polsce objęte refundacją NFZ. Pacjent pokrywa 100% kosztów. Pacjenci z BMI ≥30 lub ≥27 z chorobami współistniejącymi formalnie spełniają kryteria do farmakoterapii otyłości, ale brak refundacji sprawia, że leczenie pozostaje dostępne głównie dla osób o wysokich dochodach.

6.3. Realne koszty miesięcznej terapii

Dane z serwisu GdziePoLek pokazują, że Wegovy (1 wstrzykiwacz FlexTouch) jest dostępny w ponad 100 aptekach w Polsce w cenach od ok. 515 zł do ok. 1140 zł za opakowanie, w zależności od dawki i apteki.

Ceny Mounjaro zależą od dawki (2,5 / 5 / 7,5 / 10 / 12,5 / 15 mg), lokalizacji i polityki apteki. Podane widełki są orientacyjne, zmienne w czasie i zależne od dostępności, marż aptecznych oraz promocji.

I tu wraca pytanie o „silniejsze działanie”. Mounjaro 15 mg daje ok. 20,9% redukcji masy ciała – ale kosztuje pacjenta rzędu 1200–2000 zł miesięcznie, w terapii, która ma trwać latami. Silniejszy lek, którego pacjent nie jest w stanie kontynuować, przegrywa w praktyce klinicznej ze słabszym lekiem, który pacjent stosuje konsekwentnie.

7. Bariery dostępu, turystyka receptowa i czarny rynek

7.1. Bariery systemowe

• Wysokie koszty przy braku refundacji dla wskazań „odchudzających”.
• Niedobory i ograniczona dostępność w aptekach w okresach wzmożonego popytu.
• Konieczność wieloletniego kontynuowania terapii dla utrzymania efektu – koszty się kumulują.
• Nierówności geograficzne: łatwiejszy dostęp w Warszawie, Poznaniu czy Krakowie niż w mniejszych miejscowościach.

7.2. „Turystyka receptowa”

Zjawisko obejmuje uzyskiwanie recept na GLP-1/GIP przez telemedycynę lub wyjazdy do krajów, gdzie leki są tańsze albo łatwiej dostępne, a także przekraczanie granic w celu zakupu leków w innych państwach UE lub poza nią (np. w Indiach), gdzie generyczne semaglutydy są znacznie tańsze.

Po wygaśnięciu części patentów na semaglutyd w Indiach i innych krajach pojawiły się bardzo tanie preparaty – rzędu kilkudziesięciu złotych za miesięczną dawkę – które mogą zasilać czarny rynek w Europie.

7.3. Sfałszowane preparaty

Główny Inspektor Farmaceutyczny, URPL oraz EMA ostrzegają przed gwałtownym wzrostem liczby sfałszowanych leków na cukrzycę i otyłość, w tym preparatów zawierających semaglutyd, liraglutyd i tirzepatyd.

• Sfałszowane leki oferowane są na nielegalnych stronach i w mediach społecznościowych, często z bezprawnym wykorzystaniem logo EMA i instytucji krajowych.
• Produkty te mogą nie zawierać deklarowanej substancji czynnej, zawierać niebezpieczne zanieczyszczenia lub formy soli semaglutydu (np. semaglutyd sodowy, octan semaglutydu), które nie zostały uznane za bezpieczne i skuteczne.
• Szacuje się, że około 42% aptek internetowych sprzedających semaglutyd działa nielegalnie. Raportowano przypadki hospitalizacji po błędnym dawkowaniu „skomponowanych” preparatów kupowanych online.

Zalecenia organów regulacyjnych: kupować leki na receptę wyłącznie w legalnych aptekach (stacjonarnych lub internetowych z unijnym logo i wpisem do rejestru), po okazaniu e-recepty; unikać zakupu semaglutydu i tirzepatydu z niezweryfikowanych źródeł, zwłaszcza w formie fiolki do samodzielnego dawkowania; zgłaszać podejrzane oferty do GIF.

8. Który zastrzyk działa silniej w praktyce klinicznej? Synteza

Na poziomie farmakologicznym odpowiedź jest jednoznaczna: Mounjaro (tirzepatyd). Dual agonizm GLP-1/GIP przekłada się na większą redukcję masy ciała (do 20–21% przy 15 mg), lepszą kontrolę HbA1c i wyższy odsetek pacjentów przekraczających próg ≥20% utraty masy ciała.

Na poziomie praktyki klinicznej odpowiedź jest bardziej złożona:

• Skuteczność: tirzepatyd (Mounjaro) jest na obecnym etapie danych najsilniejszym lekiem pod względem redukcji masy ciała. Semaglutyd 2,4 mg (Wegovy) zapewnia bardzo wysoką skuteczność. Ozempic łączy korzyści glikemiczne z efektem odchudzającym i ma ugruntowane wskazanie sercowo-naczyniowe.
• Bezpieczeństwo: oba leki wymagają uważnej kwalifikacji i monitorowania ze względu na ryzyka żołądkowo-jelitowe, trzustkowe, pęcherzykowe, nerkowe i potencjalnie nowotworowe. Przewaga tirzepatydu w tolerancji GI sugerowana przez porównania pośrednie wymaga potwierdzenia.
• Ekonomia i dostępność: refundacja Ozempicu w cukrzycy typu 2 istotnie ułatwia dostęp. Brak refundacji Wegovy i Mounjaro sprawia, że leczenie otyłości tymi lekami pozostaje realne głównie dla osób o wysokich dochodach. Niedobory dodatkowo ograniczają dostęp.
• Trwałość efektu: żaden z tych leków nie „leczy” otyłości definitywnie. Po odstawieniu następuje częściowy nawrót masy ciała.

Wniosek: pytanie „który zastrzyk działa silniej” jest źle postawione, jeśli oderwiemy je od pytania „który zastrzyk pacjent jest w stanie bezpiecznie stosować przez najbliższe lata, pod kontrolą lekarza i w ramach swojego budżetu”. Mounjaro wygrywa w tabelach wyników badań. To, co wygrywa w gabinecie, zależy od wskazania, chorób współistniejących, tolerancji, statusu refundacyjnego i realnej dostępności.

Zarówno Ozempic i Wegovy, jak i Mounjaro to bardzo skuteczne, ale kosztowne i obarczone istotnymi ryzykami leki inkretynowe. Przedstawianie ich jako „cudownych środków na odchudzanie” jest nie tylko nierzetelne – jest niebezpieczne. Terapia powinna przebiegać wyłącznie pod kontrolą lekarza, w ramach zatwierdzonych wskazań i legalnych kanałów dystrybucji.

Zastrzeżenie: Powyższy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady medycznej ani nie zastępuje konsultacji z lekarzem. Decyzje dotyczące rozpoczęcia, modyfikacji lub zakończenia farmakoterapii otyłości i cukrzycy typu 2 powinny być podejmowane wyłącznie przez lekarza, na podstawie indywidualnej oceny stanu zdrowia pacjenta.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

1. Czy Mounjaro jest zawsze skuteczniejszy od Ozempicu?

W badaniach – tak, w zakresie redukcji masy ciała i HbA1c. Analizy pośrednie wskazują na przewagę tirzepatydu 10–15 mg o 4–5,4 punktu procentowego w redukcji masy ciała nad semaglutydem 2,4 mg. Trzeba jednak pamiętać, że są to porównania pośrednie między programami STEP i SURMOUNT, o różnych populacjach i projektach badawczych. U konkretnego pacjenta o wyniku decyduje odpowiedź indywidualna, tolerancja leku, dawka docelowa i konsekwencja w stosowaniu terapii.

2. Czy Ozempic można legalnie stosować w Polsce „na odchudzanie”?

Ozempic jest zarejestrowany w leczeniu cukrzycy typu 2 i zmniejszaniu ryzyka sercowo-naczyniowego. Zastosowanie odchudzające jest stosowaniem poza wskazaniem refundacyjnym, co skutkuje pełną odpłatnością (100%). Preparatem semaglutydu zarejestrowanym do leczenia otyłości jest Wegovy (dawka docelowa 2,4 mg/tydzień). Regulatorzy europejscy apelują o przepisywanie agonistów GLP-1/GIP wyłącznie zgodnie z zatwierdzonymi wskazaniami – m.in. ze względu na niedobory dotykające pacjentów z cukrzycą.

3. Ile realnie kosztuje miesięczna terapia w Polsce?

Ozempic z refundacją w cukrzycy typu 2: od kilkudziesięciu do kilkuset złotych miesięcznie. Ozempic przy pełnej odpłatności: ok. 400–500 zł. Wegovy (brak refundacji): pojedynczy wstrzykiwacz od ok. 515 zł do ok. 1140 zł, co przekłada się na szacunkowo 1500–2500 zł miesięcznie. Mounjaro (brak refundacji w otyłości): ok. 800–1200 zł przy niższych dawkach i ok. 1200–2000 zł przy dawkach 10–15 mg. Wszystkie widełki są orientacyjne i zmienne w czasie.

4. Co się stanie po odstawieniu leku?

Badania pokazują, że większość pacjentów doświadcza częściowego nawrotu masy ciała – zwłaszcza jeśli nie utrzymali zmian stylu życia. Dlatego nie zaleca się nagłego przerywania terapii bez planu podtrzymania obejmującego wsparcie dietetyczne, aktywność fizyczną i wsparcie psychologiczne. Otyłość jest chorobą przewlekłą i nawrotową, a farmakoterapia nie usuwa jej przyczyn.

5. Jak rozpoznać sfałszowany preparat kupiony online?

Najprostsza zasada: kupuj wyłącznie w legalnych aptekach – stacjonarnych lub internetowych posiadających unijne logo apteki internetowej i wpis do krajowego rejestru – po okazaniu e-recepty. Sygnały ostrzegawcze to: sprzedaż bez recepty, oferta w mediach społecznościowych, cena rażąco niższa od rynkowej, preparat w formie fiolki do samodzielnego dawkowania zamiast fabrycznego wstrzykiwacza, oraz nazwy substancji takie jak „semaglutyd sodowy” czy „octan semaglutydu”, które nie zostały uznane za bezpieczne i skuteczne. Podejrzane oferty należy zgłaszać do Głównego Inspektoratu Farmaceutycznego.

Źródła

1. Wilding J.P.H. et al. Once-Weekly Semaglutide in Adults with Overweight or Obesity (STEP 1) – New England Journal of Medicine. https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa2032183
2. Jastreboff A.M. et al. Tirzepatide Once Weekly for the Treatment of Obesity (SURMOUNT-1) – New England Journal of Medicine. https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa2206038
3. Tirzepatide for Obesity Treatment and Diabetes Prevention – New England Journal of Medicine. https://www.nejm.org/doi/10.1056/NEJMoa2410819
4. Two-year effects of semaglutide in adults with overweight or obesity: the STEP 5 trial – Nature Medicine. https://www.nature.com/articles/s41591-022-02026-4
5. Tirzepatide after intensive lifestyle intervention in adults with overweight or obesity: the SURMOUNT-3 phase 3 trial – Nature Medicine. https://www.nature.com/articles/s41591-023-02597-w
6. Comparative efficacy and safety of semaglutide 2.4 mg and tirzepatide 5–15 mg in obesity with or without type 2 diabetes: A systematic review of Phase 3 clinical trials – ScienceDirect. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1871402125000293
7. Tirzepatide: overview of clinical studies SURPASS in type 2 diabetes and SURMOUNT in obesity – PubMed. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39697128/
8. Semaglutide – StatPearls, NCBI Bookshelf. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK603723/
9. Semaglutide for the treatment of overweight and obesity: A review – PMC. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10092086/
10. Diabetes Distilled: The STEP trial programme – semaglutide and weight reduction. https://diabetesonthenet.com/diabetes-primary-care/diabetes-distilled-step-trial-programme-semaglutide-and-weight-reduction/
11. SURMOUNT-2 Trial: Tirzepatide Results in Type 2 Diabetes. https://healthrx.com/glp-1/surmount-2-trial
12. Tirzepatide Once Weekly for the Treatment of Obesity in People With Type 2 Diabetes (SURMOUNT-2) – American College of Cardiology. https://www.acc.org/Latest-in-Cardiology/Clinical-Trials/2023/07/21/15/49/surmount-2