Zapalenie ucha środkowego u dzieci

Krótka definicja

Zapalenie ucha środkowego to infekcja błony śluzowej wyścielającej jamę bębenkową ucha środkowego. U dzieci powstaje najczęściej jako powikłanie infekcji górnych dróg oddechowych. Zakażenie przedostaje się z nosowej części gardła przez trąbkę słuchową. U małych dzieci jest ona krótsza, szersza i bardziej pozioma niż u dorosłych, co ułatwia wędrówkę bakterii i wirusów. Szczyt zachorowań przypada na wiek od sześciu miesięcy do dwóch lat. U dwóch trzecich dzieci zapalenie ustępuje samoistnie w ciągu dwudziestu czterech do czterdziestu ośmiu godzin bez konieczności antybiotykoterapii.

Umów Wizytę Express

Umów Wizytę Standard

Rozszerzone wyjaśnienie

Czynnikiem wyzwalającym zapalenie ucha środkowego jest najczęściej infekcja górnych dróg oddechowych, objawiająca się katarem. Prowadzi ona do obrzęku śluzówki i zablokowania trąbki słuchowej. Zablokowana trąbka słuchowa uniemożliwia wentylację i drenaż wydzieliny z ucha środkowego. Tworzy to idealne warunki dla namnażania się patogenów. Najczęściej są to bakterie Streptococcus pneumoniae, odpowiadające za około trzydzieści procent przypadków, Haemophilus influenzaeza około dwadzieścia procent oraz Moraxella catarrhalis - również za około dwadzieścia procent. Rzadziej przyczyną są wirusy.

U starszych dzieci objawy obejmują silny, pulsujący ból ucha, nasilający się w nocy i podczas leżenia. Często występuje gorączka, uczucie pełności i zatkanego ucha. Czasem pojawia się wydzielina z ucha, gdy dojdzie do perforacji błony bębenkowej. U niemowląt objawy są mniej specyficzne. Zaliczamy do nich intensywny płacz, szczególnie podczas karmienia i w nocy, niepokój oraz drażliwość. Dziecko może sięgać rączkami do chorego ucha. Obserwuje się też zaburzenia snu i łaknienia. Diagnostyka opiera się na wywiadzie z rodzicami oraz otoskopii, która pokazuje uwypuklenie i zaczerwienienie błony bębenkowej.

Umów Wizytę Express

Umów Wizytę Standard
 

Leczenie i strategia czujnej obserwacji

Porada: W większości przypadków zapalenia ucha środkowego u dzieci powyżej drugiego roku życia z łagodnymi objawami należy zastosować strategię czujnej obserwacji przez dwadzieścia cztery do czterdziestu ośmiu godzin przed podaniem antybiotyku.

Pierwszą linią postępowania jest skuteczne leczenie przeciwbólowe. Można zastosować ibuprofen w dawce dziesięć miligramów na kilogram masy ciała lub paracetamol. Należy obserwować dziecko przez dobę lub dwie, szczególnie przy łagodnych objawach. Krople do nosa obkurczające naczynia mogą pomóc w udrożnieniu trąbki słuchowej. Antybiotyk podaje się tylko wtedy, gdy objawy nie ustępują lub nasilają się.

Istnieją jednak sytuacje wymagające natychmiastowej antybiotykoterapii. Dotyczy to dzieci poniżej szóstego miesiąca życia ze względu na wyższe ryzyko powikłań. Antybiotyki są również konieczne przy zapaleniu obustronnym, obejmującym oboje uszu jednocześnie, oraz gdy gorączka przekracza trzydzieści dziewięć stopni Celsjusza. Bezwzględnym wskazaniem jest obecność ropnej wydzieliny wyciekającej z ucha, świadczącej o perforacji błony bębenkowej. Amoksycylina stanowi antybiotyk pierwszego wyboru, podawany przez siedem do dziesięciu dni. Kontrola laryngologiczna przed zakończeniem leczenia pozwala ocenić gojenie błony bębenkowej.

Profilaktyka i postępowanie w nawracających zapaleniach

Kluczową rolę w redukcji częstości zapaleń ucha środkowego, szczególnie u dzieci z nawracającymi infekcjami, odgrywa profilaktyka.

Skuteczne działania profilaktyczne obejmują:

•  Karmienie piersią przez minimum sześć miesięcy, co wzmacnia układ odpornościowy dziecka i dostarcza przeciwciał.
• Bezwzględne unikanie ekspozycji na dym tytoniowy, który podrażnia drogi oddechowe i zwiększa częstość infekcji.
• Karmienie niemowląt w pozycji półsiedzącej, a nie leżącej, ponieważ leżenie podczas jedzenia ułatwia przedostawanie się pokarmu do trąbki słuchowej.
• Szczepienia przeciwko pneumokokom, które znacząco redukują zachorowania wywoływane przez najczęstszy bakteryjny patogen.
• Wczesne leczenie infekcji górnych dróg oddechowych, zanim doprowadzą do powikłań.
• Regularne wizyty kontrolne u laryngologa przy nawracających zapaleniach.

Przy nawracających zapaleniach, definiowanych jako więcej niż trzy epizody w ciągu sześciu miesięcy lub więcej niż cztery w ciągu roku, rozważa się interwencje chirurgiczne. Może to być adenotomia, czyli usunięcie przerosłych migdałków gardłowych, które blokują ujście trąbki słuchowej. Inną opcją jest założenie drenów wentylacyjnych do uszu. Większość dzieci wyrasta z problemu nawracających zapaleń około piątego roku życia, gdy trąbka słuchowa osiąga bardziej dojrzałą anatomię.